چطور در اولین روزهای سال تحصیلی، زیربنایی قوی و محکمی برای کلاسمان بسازیم؟
تعلق خاطر حسی است که افراد با آن احساس شنیده شدن، دیده شدن، ارزشمند بودن و مورد قدردانی قرار گرفتن را تجربه میکنند. دانشآموزان باید به کلاس درس – جایی که یادگیری در آن اتفاق میافتد- احساس تعلق خاطر کنند. رشد و پرورش احساس تعلق خاطر به کلاس، به معلم و دانشآموزان کمک خواهد کرد تا خود را عضوی از یک جمع بدانند و سال تحصیلی را با قدم گذاشتن در بستری قوی و محکم آغاز کنند. ایدهها و روشهای زیر میتوانند به ما در ایجاد و پرورش احساس تعلق خاطر در اولین روزهای سال تحصیلی کمک کنند.
ایجاد فضای مشارکت و همکاری با والدین و دانشآموزان
مناسبترین زمان برای ایجاد این فضا قبل از شروع سال تحصیلی است. بهتر است قبل از روز اول مدرسه با والدین و دانشآموزان جلسهای داشته باشید. سعی کنید خوب و عمیق به حرفهای دانشآموزان در این جلسات گوش دهید تا شناخت بهتری از آنها به دست آورید. پرسیدن سوالات زیر میتواند به شما کمک کند:
- از انجام چه کاری لذت میبری؟
- فکر میکنی در چه کاری خیلی خوبی؟
- یادگرفتن در مورد چه چیزهایی برایت جالب است؟
- در مورد چه چیزهایی اطلاعات زیادی داری؟
- چه چیزی باعث میشود احساس کنی عضوی از یک گروه هستی؟
- چه زمانی احساس میکنی به جایی یا گروهی تعلق داری و چرا؟
طراحی فضای کلاس با هدف ایجاد احساس تعلق
در طول هفتۀ اول بهتر است صندلیها را به صورت دایرهای بچینیم تا در حین گفتوگوها و فعالیتهای کلاسی، دانشآموزان بتوانند یکدیگر را ببینند، بشنوند و بشناسند. پس از آن، بهتر است گروههای سه تا چهار نفره تشکیل دهیم تا روابط دوستیِ صمیمیتر تقویت شده و فرصت برای تمرین همکاری و مشارکت نزدیک بیشتر شود. پیشنهاد میشود در ابتدا گروهها را بر اساس تمایل خود دانشآموزان (هر کس دوست دارد با چه کسی همگروه شود) تنظیم کنیم اما در ادامۀ سال میتوانیم ترکیب گروهها را به هم بریزیم تا تنوع و ناهمگونی بیشتر شده و بچهها فرصت شناخت همۀ همکلاسیهایشان را داشته باشند. علاوه بر این، میتوانیم بخش قابل توجهی از دیوارهای کلاس را به نمایش کاردستیها و آثار بچهها اختصاص دهیم و حتی یک برنامۀ گالری گردی در کلاس برگزار کنیم تا دانشآموزان با کارهای همکلاسیهایشان آشنا شوند و فضایی برای گفتوگو و تعامل و آشنایی بیشتر ایجاد شود.
نوشتن سه تا پنج قانون برای کلاس
تنظیم مقررات و هنجارها به ایجاد احساس تعلق به یک فضا و افزایش احساس امنیت کمک میکند. در ابتدای سال با همفکری و همراهی دانشآموزان چند قانون برای کلاس بنویسید. پس از چندین روز، دربارهۀ تأثیر این قوانین با دانشآموزان صحبت کنید و از آنها بپرسید قوانین چطور به نظر میرسند، چه احساسی به آنها منتقل میکند. سعی کنید این هنجارها و قانونها را با هم تمرین کنید. تشکیل گروههای کوچک که شما از پیش تعیین کردهاید و تمرین این قوانین در قالب فعالیتهای مشارکتی کمک میکند تا این هنجارها بهتر در کلاس شما جا بیفتد!
قصهگویی
این فعالیت به همۀ دانشآموزان کمک میکند تا یکدیگر را بشناسند و در کنار هم یک گروه منسجم تشکیل دهند. شما میتوانید از خودتان شروع کنید و یک قصه در مورد خودتان تعریف کنید (به صورت شفاهی یا چیزی که از قبل نوشتهاید). سپس به دانشآموزانتان فرصت دهید تا طی یک بارش فکری قصههای خودشان را بسازند. میتوانید از موضوعاتی کلی استفاده کنید که عموماً مورد علاقۀ دانشآموزان است: زمانی که به خودم افتخار میکردم…./ کاری که دوست دارم بیرون از مدرسه انجام دهم…/ یک خاطرۀ جالب از کودکیام…/ وقتی که یک چیز جدید امتحان کردم…/ دوست داشتم شبیه کدام ابرقهرمان باشم و …
در حالی که دانشآموزان مشغولند، شما میتوانید قصهتان را مکتوب کنید (یا قصۀ جدیدی بنویسید) و با این کار به آنها نشان دهید که برای نوشتن ارزش قائلید و مهارت نوشتن برای شما مهم است. همچنین میتوانید فرصتهای متنوعی برای تولید قصهها (نوشتن، نقاشی کردن، روایت شفاهی، ویدیو و… ) پیشنهاد دهید و در نهایت به آنها قدرت انتخاب بدهید که ترجیح میدهند در چه فضایی قصههایشان را برای دوستانشان روایت کنند: در گروههای کوچک، در گروههای دونفره یا در فضای عمومی کلاس.
نوشتن در دفترچۀ «گفتوگو با معلم»
یکی از ابتکارات کارآمد در ارتباط با دانشآموزان دفترچههای ارتباط با معلم است. دانشآموزان سه الی پنج بار در هفته در مورد هر موضوعی که میخواهند در این دفترچه های برای شما مینویسند و شما به مرور به این یادداشتها پاسخ میدهید. این کار به شما کمک خواهد کرد دانشآموزانتان رو بهتر و عمیقتر بشناسید، فعالیتهای متناسب با روحیات آنها طراحی کنید، و به آنها نیز کمک خواهد کرد تا احساس شنیده شدن و به رسمیت شناخته شدن داشته باشند.
شناخت عمیق از فردیت منحصر به فرد بچهها
به دانشآموزان این فرصت را بدهید تا در مورد اینکه چه کسی هستند تفکر و کاوش کنند و نتیجۀ این شناخت را با دوستانشان به اشتراک بگذارند. این کار باعث میشود بفهمند که شخصیت منحصر به فرد آنها برای شما مهم است و برای آن ارزش قائلید. همچنین کلاس شما را برای بروز خود واقعیشان امن و راحت میبینند. بهتر است در اولین روزهای سال فعالیتهایی انجام دهید که به شناختن خودشان، شناخت بچهها از یکدیگر و شناخت شما از آنها کمک میکند.
برای مثال میتوانید از دانشآموزان بخواهید تصویر خودشان را نقاشی کنند. زمینهها و ابزارهای متنوع را برای این کار در اختیار آنها قرار دهید. بعضی از آنها ممکن است دست یا صورت خود را بکشند و برخی بدن کامل خود را میکشند. آنها را تشویق کنید تا جزییات بیشتری به تصویرشان اضافه کنند: کسانی که دوست دارند، کارهای مورد علاقهشان، مکانهایی که دوست دارند و …
یا در موقعیتی دیگر میتوانید فعالیت کیسۀ کاغذی را انجام دهید. به هر دانشآموز یک کیسۀ کاغذی میدهید و از آنها میخواهید بخشهایی از هویتشان که آشکار است را بکشند (مانند لباسی که میپوشند، رنگ موها و …). برای داخل کیسه، دانشآموزان میتوانند چیزهایی بنویسند یا بکشند. این نوشتهها یا نقاشیها در واقع ویژگیهایی از آنهاست که دیگران پس از نزدیک شدن به آنها و شناخت بیشترشان متوجه میشوند، مانند خصوصیات اخلاقی و علاقمندیها و … وقتی دانشآموزان کیسههای کاغدیشان را به هم نشان میدهند، میتوانند انتخاب کنند که از بین موارد داخل کیسه، کدام را به همکلاسیهایشان نشان بدهند. این فعالیت موقعیت بسیار مناسبی است تا دانشآموزان یاد بگیرند به جای قضاوت و فرضیهسازی در مورد دوستانشان، باید سعی کنند آنها را بشناسند و از آنها یاد بگیرند.
جمعبندی
وقتی دانشآموزان بفهمند که احساس تعلقخاطرشان به کلاس برای شما مهم است، احساس دیده و شنیده شدن خواهند کرد. شما نیز آنها را بهتر خواهید شناخت و فعالیتها و تجربههای یادگیری برای آنها منحصر به فرد خواهد شد. آنها خودشان در در مسیر یادگیری میبینند و احساس میکنند درگیر یادگیری و آموزش شدهاند. بنابراین ضروری است در اولین روزهای سال تحصیلی با فراهم کردن بسترهایی مناسب، این احساس را در دانشآموزانمان ایجاد کنیم.
