در خردادماه سال ۱۴۰۳ در مدرسه رهیار کارگاهی با عنوان «شواهد یادگیری و سناریوی آموزشی» برگزار کردیم. در روز دوم و سوم این کارگاه معلمهایی که در کنار ما بودند برای یک سرفصل آموزشی، طرح درسی بر مبنای رویکرد فهمیدن به واسطهٔ طراحی (UbD) طراحی کردند. طرح یادگیری که در ادامه میخوانیم برای درس ریاضی پایه اول دبستان با موضوع جمع اعداد طراحی شده است.
| شناسنامۀ طرح یادگیری | |
| پایه تحصیلی | اول |
| درس | ریاضی |
| سرفصل | جمع اعداد |
| تاریخ تدوین | ۱۴۰۳/۰۳/۲۳ |
| طراح یا طراحان | هستی اعرابی، سپیده چمنآرا، مینا نجفی |
گام ۱: نتایج مطلوب
در طراحی آموزشی معکوس، در گام اول به این فکر میکنیم که میخواهیم در پایان مسیر یادگیری، دانشآموز چه چیزی را بفهمد و چگونه این فهم در رفتار او نمایان میشود. همچنین پرسشهای بنیادینی را طراحی میکنیم که دانشآموز با فکر کردن به آنها، در مسیر فهم حرکت کند.
| ایدهٔ کلیدی: |
| هر عدد میتواند از ترکیب «جمعی» دو عدد دیگر به دست آید. |
| اهداف آموزشی: |
| ۱. بتواند موقعیتهای جمع را با شکل، انگشتان دست، چوبخط، قاب دهتایی و چینه بازنمایی کند. ۲. بتواند موقعیتهای جمع در عبارت جبری را تفسیر و تحلیل کند. ۳. بتواند از ترکیبهای عددی آشنا برای پیدا کردن ترکیبهای جدید استفاده کند. ۴. بتواند اتفاقهای آشنای اطرافش را با کمک مفهوم جمع بیان کند. ۵. بتواند بازنماییهای مختلف جمع را به هم مرتبط کند یا به طور منعطف از آنها استفاده کند. |
| پرسشهای بنیادین: |
| ۱. ترکیبهای عددی به چه درد ما میخورد؟ |
گام ۲: جمعآوری شواهد یادگیری
بعد از مشخص شدن نتایج مطلوب، در طراحی آموزشی معکوس به این فکر میکنیم که چه موقعیتهایی میتوانند امکان جمعآوری شواهدی را که از یادگیری دانشآموز نیاز داریم در اختیار ما قرار دهند و آنها را در طرح یادگیری لحاظ میکنیم.
| کد موقعیت | موقعیت جمعآوری شواهد یادگیری | هدف مربوطه | استراتژی جمعآوری شواهد |
| E2/1 | از بین مجموعه کارتهایی که دارد، سه کارت را طوری انتخاب کند که مجموع ۲ تا از آنها عدد سوم را نمایش دهد. | ۲ و ۳ | پرسش برانگیزاننده |
| E2/2 | برای قابهای ۱۰تایی پر شده با دو رنگ چینه، ترکیبهای مختلف بسازد. | ۱ و ۵ | پرسش برانگیزاننده |
| E2/3 | بازی کاسه و نخود: در گروههای دو نفری به هر گروه تعدادی نخود داده میشود. یکی از افراد گروه چشم خود را میبندد و دیگری کاسه را روی تعدادی نخود میگذارد. نفر اول باید بعد از باز کردن چشم خود، حدس بزند که چند نخود زیر کاسه است. | ۱ و ۳ | پرسش برانگیزاننده |
| E2/4 | بازی سه پنجره: دو پنجره و یکی در بالا و وسط این دو میسازیم. زیر هر پنجره عددی نوشته شده است. جمع دو عدد پایینی باید با پنجره بالایی برابر باشد. در پنجره بالایی را میبندیم و از بچهها میخواهیم عدد زیر آن را به دست آورند. | ۲ و ۳ | پرسش همگرا |
| E2/۵ | تعدادی مسئله کلامی از جمع اعداد کوچک مطرح میکنیم و از دانشآموزان میخواهیم عبارت جمع مربوط به آن را بنویسند. | ۴ | پرسش همگرا |
| E2/6 | فکر کن مسئول کتابخانه مدرسه هستی و قرار است انتهای هفته به مدیر مدرسه گزارش دهی که کلاس خودتان در این هفته چند کتاب از کتابخانه گرفته است. اطلاعات هر روز را ابتدا ثبت کن و در آخر، تعداد همه کتابهایی که کلاستان گرفته را به مدیر گزارش بده. در آخر میخواهیم کلاسی که بیشترین کتاب را گرفته مشخص کنیم. برای ما مهم است اطلاعات هر روز را در جدول و کاربرگ ثبت کنی و نشان دهی تعداد همه کتابها را چگونه به دست آوردی. | ایده کلیدی | تکلیف عملکردی |
| E2/7 | فرض کن مسئول برگزاری یک مهمانی ۱۰ نفری هستی. در این مهمانی میتوانی همکلاسیهایت و همراهانشان را دعوات کنی. در برگه داده شده فهرست دوستانی که دعوت میکنی و تعداد همراهانشان را یادداشت کن و بگو چند مهمان خواهی داشت. | ایده کلیدی | تکلیف عملکردی |
| کد موقعیت | موقعیت جمعآوری شواهد یادگیری |
| E2/1 | از بین مجموعه کارتهایی که دارد، سه کارت را طوری انتخاب کند که مجموع ۲ تا از آنها عدد سوم را نمایش دهد. |
| E2/2 | برای قابهای ۱۰تایی پر شده با دو رنگ چینه، ترکیبهای مختلف بسازد. |
| E2/3 | بازی کاسه و نخود: در گروههای دو نفری به هر گروه تعدادی نخود داده میشود. یکی از افراد گروه چشم خود را میبندد و دیگری کاسه را روی تعدادی نخود میگذارد. نفر اول باید بعد از باز کردن چشم خود، حدس بزند که چند نخود زیر کاسه است. |
| E2/4 | بازی سه پنجره: دو پنجره و یکی در بالا و وسط این دو میسازیم. زیر هر پنجره عددی نوشته شده است. جمع دو عدد پایینی باید با پنجره بالایی برابر باشد. هر بار در یک پنجره را میبندیم و از بچهها میخواهیم عدد آن را حدس بزنند. |
| E2/۵ | تعدادی مسئله کلامی از جمع اعداد کوچک مطرح میکنیم و از دانشآموزان میخواهیم عبارت جمع مربوط به آن را بنویسند. |
| E2/6 | فکر کن مسئول کتابخانه مدرسه هستی و قرار است انتهای هفته به مدیر مدرسه گزارش دهی که کلاس خودتان در این هفته چند کتاب از کتابخانه گرفته است. اطلاعات هر روز را ابتدا ثبت کن و در آخر، تعداد همه کتابهایی که کلاستان گرفته را به مدیر گزارش بده. در آخر میخواهیم کلاسی که بیشترین کتاب را گرفته مشخص کنیم. برای ما مهم است اطلاعات هر روز را در جدول و کاربرگ ثبت کنی و نشان دهی تعداد همه کتابها را چگونه به دست آوردی. |
| E2/7 | فرض کن مسئول برگزاری یک مهمانی ۱۰ نفری هستی. در این مهمانی میتوانی همکلاسیهایت و همراهانشان را دعوات کنی. در برگه داده شده فهرست دوستانی که دعوت میکنی و تعداد همراهانشان را یادداشت کن و بگو چند مهمان خواهی داشت. |
گام ۳: سناریوی آموزشی
نتایج مطلوب و موقعیتهای جمعآوری شواهد، ورودی گام سوم یعنی طراحی سناریوی آموزشی هستند. سعی میکنیم که سناریوی ما همه ویژگیهای WHERETO که برای یک سناریوی کارآمد معرفی شده است را داشته باشد.
| شماره | فعالیت | زمان(دقیقه) | WHERETO |
| ۱ | داستان مهمان ناخوانده را برای دانشآموزان میخوانیم و از آنها میخواهیم با کمک برچسبهایی که به آنها داده شده داستان را بازنمایی کنند و تعداد مهمانها را در هر مرحله بگویند. | ۳۰ | H |
| ۲ | با گفتوگو درباره روند داستان به دانشآموزان میگوییم علامتهای جدیدی را برای نشان دادن اتفاقهایی که قبلاً در داستان دیدهایم، یاد خواهیم گرفت و سپس علامت + و = را با نوشتن اتفاقات داستان با نماد جمع معرفی میکنیم. | ۳۰ | E, W |
| ۳ | تعدادی کارت داریم که روی آن عبارتهای جمعی نوشته شده و به صورت گروههای ۲ نفره، هر کدام یک کارت را برمیدارند و برای آن داستانی میسازند و برای هم تعریف میکنند. | ۴۰ | E |
| ۴ | ابزارهایی روی میز چیده شده (قاب دهتایی- چینه- چوبخط- برگه سفید یا یک صفحه) که در گروههای ۴ نفری هر کدام یک عبارت جمع مشخص که روی کارت نوشته شده را بازنمایی میکنند و نشان میدهند و بعد برای کارت جمع بعدی جای خود را عوض میکنند تا از ابزار دیگری استفاده کنند. | ۱۵ | T, E |
| ۵ | برای قابهای ۱۰تایی پر شده با دو رنگ چینه، ترکیبهای مختلف بسازد. | ۴۰ | E2/2 |
| ۶ | فعالیت خودارزیابی: از دانشآموزان بپرسیم که در کار با کدام ابزار برای بازنمایی راحتتر بودهاند؟ | ۱۰ | T, E2 |
| ۷ | از بین مجموعه کارتهایی که دارد، سه کارت را طوری انتخاب کند که مجموع ۲ تا از آنها عدد سوم را نمایش دهد | ۴۰ | E2/1 |
| ۸ | کاربرگی به دانشآموزان داده میشود که مسئلههای کلامی از موقعیتهای روزمره است و برای پاسخ نیاز به جمع کردن دارد. در ستون دیگر عبارتهای جمع نوشته شده که باید هر مسئله را به عبارت مناسب وصل کند. | ۴۰ | E |
| ۹ | به چیزهایی که تا الان یاد گرفتهایم فکر کن و موقعیتهایی را بگو که با عمل جمع میتوان نشان داد. (این موقعیتها را مینویسیم و روی برد بازاندیشی میچسبانیم.) | ۱۵ | R |
| ۱۰ | مسئلههایی که خود بچهها مطرح کرده بودند را بخوانیم و از دانشآموزان بخواهیم عبارتهای جمع مربوط به هر کدام را روی تختههایشان بنویسند. | ۴۰ | E2/5 |
| ۱۱ | به هر گروه ۲ نفره، ۲ تاس و یک صفحه بازی داده میشود. هر کس یک تاس میاندازد و با هم عبارت جمع مربوط به آن را مینویسند و روی صفحه حرکت میکنند. | ۴۰ | E |
| ۱۲ | بازی سه پنجره: دو پنجره و یکی در بالا و وسط این دو میسازیم. زیر هر پنجره عددی نوشته شده است. جمع دو عدد پایینی باید با پنجره بالایی برابر باشد. در پنجره بالایی را میبندیم و از بچهها میخواهیم عدد زیر آن را به دست آورند. | ۲۰ | E |
| ۱۳ | بازی حدس عدد روبهروی تاس توسط معلم. (معلم یک تاس بزرگ را میاندازد و عدد روبهروی خودش را بدون این که ببیند حدس میزند و عبارتها را مینویسد. مثلاً — + ۵ = ۷) بعد از چند بار حدس توسط معلم، بچهها متوجه رابطه مجهولیابی میشوند و جمعهایی که ۷ میشوند را پیدا میکنند. | ۳۰ | H |
| ۱۴ | مسئلههای کلامی جمع و تفریق که بچهها برای پیدا کردن جواب استدلال کنند. | ۲۰ | E |
| ۱۵ | بازی کاسه و نخود: در گروههای دو نفری به هر گروه تعدادی نخود داده میشود. یکی از افراد گروه چشم خود را میبندد و دیگری کاسه را روی تعدادی نخود میگذارد. نفر اول باید بعد از باز کردن چشم خود، حدس بزند که چند نخود زیر کاسه است. | ۲۰ | E2/3 |
| ۱۶ | بازی سه پنجره: دو پنجره و یکی در بالا و وسط این دو میسازیم. زیر هر پنجره عددی نوشته شده است. جمع دو عدد پایینی باید با پنجره بالایی برابر باشد. هر بار در یک پنجره را میبندیم و از بچهها میخواهیم عدد آن را حدس بزنند. | ۲۰ | E2/4 |
| ۱۷ | فرض کن مسئول برگزاری یک مهمانی ۱۰ نفری هستی. در این مهمانی میتوانی همکلاسیهایت و همراهانشان را دعوات کنی. در برگه داده شده فهرست دوستانی که دعوت میکنی و تعداد همراهانشان را یادداشت کن و بگو چند مهمان خواهی داشت. | E2/7 | |
| ۱۸ | دوباره به فعالیت ۹ و دیوار بازاندیشی برمیگردیم و از آنها میخواهیم موقعیتهای جدیدی به دیوار اضافه کنند. | ۱۰ | R |
| ۱۹ | معرفی محور اعداد با دو ماشین مسابقه روی زمین کلاس | ۲۰ | H |
| ۲۰ | کار با محور به صورت برداری | ۲۰ | E |
| ۲۱ | نوشتن عبارتهای جمعی برای محورها و یا نشان دادن عبارت جمع روی محور | ۲۰ | E |
| ۲۲ | بازی با کارتهای جمع: کارتهای جمع مختلف دست هر دو دانشآموز است و یک جواب وسط است. هر کس زودتر عبارت جمع درست را پیدا کند میتواند روی جواب بگذارد. (برای هر عدد عبارتهای جمعی مختلفی وجود دارد.) | ۲۰ | E |
| ۲۳ | هر کسی یک عبارت جمع که برای خودش ساده است و نیاز به محاسبه ندارد مینویسد و روی برد میچسباند و با کمک آنها جمع جدید را انجام میدهند و استدلال خود را میگویند. | ۳۰ | R |
| ۲۴ | فکر کن مسئول کتابخانه مدرسه هستی و قرار است انتهای هفته به مدیر مدرسه گزارش دهی که کلاس خودتان در این هفته چند کتاب از کتابخانه گرفته است. اطلاعات هر روز را ابتدا ثبت کن و در آخر، تعداد همه کتابهایی که کلاستان گرفته را به مدیر گزارش بده. در آخر میخواهیم کلاسی که بیشترین کتاب را گرفته مشخص کنیم. برای ما مهم است اطلاعات هر روز را در جدول و کاربرگ ثبت کنی و نشان دهی تعداد همه کتابها را چگونه به دست آوردی. | E2/6 | |
| ۲۵ | خودارزیابی: تصویری از فعالیتهایی که انجام دادیم در یک کاربرگ میچسبانیم و از هر کس میخواهیم مشخص کند در کدام فعالیتها نیاز به کمک و تمرین بیشتر دارد. | ۱۰ | E2 |
| شماره | فعالیت |
| ۱ | داستان مهمان ناخوانده را برای دانشآموزان میخوانیم و از آنها میخواهیم با کمک برچسبهایی که به آنها داده شده داستان را بازنمایی کنند و تعداد مهمانها را در هر مرحله بگویند. زمان: ۳۰ (H) |
| ۲ | با گفتوگو درباره روند داستان به دانشآموزان میگوییم علامتهای جدیدی را برای نشان دادن اتفاقهایی که قبلاً در داستان دیدهایم، یاد خواهیم گرفت و سپس علامت + و = را با نوشتن اتفاقات داستان با نماد جمع معرفی میکنیم. زمان: ۳۰ (E, W) |
| ۳ | تعدادی کارت داریم که روی آن عبارتهای جمعی نوشته شده و به صورت گروههای ۲ نفره، هر کدام یک کارت را برمیدارند و برای آن داستانی میسازند و برای هم تعریف میکنند. زمان: ۴۰ (E) |
| ۴ | ابزارهایی روی میز چیده شده (قاب دهتایی- چینه- چوبخط- برگه سفید یا یک صفحه) که در گروههای ۴ نفری هر کدام یک عبارت جمع مشخص که روی کارت نوشته شده را بازنمایی میکنند و نشان میدهند و بعد برای کارت جمع بعدی جای خود را عوض میکنند تا از ابزار دیگری استفاده کنند. زمان: ۱۵ (E, T) |
| ۵ | برای قابهای ۱۰تایی پر شده با دو رنگ چینه، ترکیبهای مختلف بسازد. زمان: ۴۰ (E2/2) |
| ۶ | فعالیت خودارزیابی: از دانشآموزان بپرسیم که در کار با کدام ابزار برای بازنمایی راحتتر بودهاند؟ زمان: ۱۰ (E۲, T) |
| ۷ | از بین مجموعه کارتهایی که دارد، سه کارت را طوری انتخاب کند که مجموع ۲ تا از آنها عدد سوم را نمایش دهد زمان: ۴۰ (E2/1) |
| ۸ | کاربرگی به دانشآموزان داده میشود که مسئلههای کلامی از موقعیتهای روزمره است و برای پاسخ نیاز به جمع کردن دارد. در ستون دیگر عبارتهای جمع نوشته شده که باید هر مسئله را به عبارت مناسب وصل کند. زمان: ۴۰ (E) |
| ۹ | به چیزهایی که تا الان یاد گرفتهایم فکر کن و موقعیتهایی را بگو که با عمل جمع میتوان نشان داد. (این موقعیتها را مینویسیم و روی برد بازاندیشی میچسبانیم.) زمان: ۱۵ (R) |
| ۱۰ | مسئلههایی که خود بچهها مطرح کرده بودند را بخوانیم و از دانشآموزان بخواهیم عبارتهای جمع مربوط به هر کدام را روی تختههایشان بنویسند. زمان: ۴۰ (E2/5) |
| ۱۱ | به هر گروه ۲ نفره، ۲ تاس و یک صفحه بازی داده میشود. هر کس یک تاس میاندازد و با هم عبارت جمع مربوط به آن را مینویسند و روی صفحه حرکت میکنند. زمان: ۴۰ (E) |
| ۱۲ | بازی سه پنجره: دو پنجره و یکی در بالا و وسط این دو میسازیم. زیر هر پنجره عددی نوشته شده است. جمع دو عدد پایینی باید با پنجره بالایی برابر باشد. در پنجره بالایی را میبندیم و از بچهها میخواهیم عدد زیر آن را به دست آورند. زمان: ۲۰ (E) |
| ۱۳ | بازی حدس عدد روبهروی تاس توسط معلم. (معلم یک تاس بزرگ را میاندازد و عدد روبهروی خودش را بدون این که ببیند حدس میزند و عبارتها را مینویسد. مثلاً — + ۵ = ۷) بعد از چند بار حدس توسط معلم، بچهها متوجه رابطه مجهولیابی میشوند و جمعهایی که ۷ میشوند را پیدا میکنند. زمان: ۳۰ (H) |
| ۱۴ | مسئلههای کلامی جمع و تفریق که بچهها برای پیدا کردن جواب استدلال کنند. زمان: ۲۰ (E) |
| ۱۵ | بازی کاسه و نخود: در گروههای دو نفری به هر گروه تعدادی نخود داده میشود. یکی از افراد گروه چشم خود را میبندد و دیگری کاسه را روی تعدادی نخود میگذارد. نفر اول باید بعد از باز کردن چشم خود، حدس بزند که چند نخود زیر کاسه است. زمان: ۲۰ (E2/3) |
| ۱۶ | بازی سه پنجره: دو پنجره و یکی در بالا و وسط این دو میسازیم. زیر هر پنجره عددی نوشته شده است. جمع دو عدد پایینی باید با پنجره بالایی برابر باشد. هر بار در یک پنجره را میبندیم و از بچهها میخواهیم عدد آن را حدس بزنند. زمان: ۲۰ (E2/۴) |
| ۱۷ | فرض کن مسئول برگزاری یک مهمانی ۱۰ نفری هستی. در این مهمانی میتوانی همکلاسیهایت و همراهانشان را دعوات کنی. در برگه داده شده فهرست دوستانی که دعوت میکنی و تعداد همراهانشان را یادداشت کن و بگو چند مهمان خواهی داشت. |
| ۱۸ | دوباره به فعالیت ۹ و دیوار بازاندیشی برمیگردیم و از آنها میخواهیم موقعیتهای جدیدی به دیوار اضافه کنند. زمان: ۱۰ (R) |
| ۱۹ | معرفی محور اعداد با دو ماشین مسابقه روی زمین کلاس زمان: ۲۰ (H) |
| ۲۰ | کار با محور به صورت برداری زمان: ۲۰ (E) |
| ۲۱ | نوشتن عبارتهای جمعی برای محورها و یا نشان دادن عبارت جمع روی محور زمان: ۲۰ (E) |
| ۲۲ | بازی با کارتهای جمع: کارتهای جمع مختلف دست هر دو دانشآموز است و یک جواب وسط است. هر کس زودتر عبارت جمع درست را پیدا کند میتواند روی جواب بگذارد. (برای هر عدد عبارتهای جمعی مختلفی وجود دارد.) زمان: ۲۰ (E) |
| ۲۳ | هر کسی یک عبارت جمع که برای خودش ساده است و نیاز به محاسبه ندارد مینویسد و روی برد میچسباند و با کمک آنها جمع جدید را انجام میدهند و استدلال خود را میگویند. زمان: ۳۰ (R) |
| ۲۴ | فکر کن مسئول کتابخانه مدرسه هستی و قرار است انتهای هفته به مدیر مدرسه گزارش دهی که کلاس خودتان در این هفته چند کتاب از کتابخانه گرفته است. اطلاعات هر روز را ابتدا ثبت کن و در آخر، تعداد همه کتابهایی که کلاستان گرفته را به مدیر گزارش بده. در آخر میخواهیم کلاسی که بیشترین کتاب را گرفته مشخص کنیم. برای ما مهم است اطلاعات هر روز را در جدول و کاربرگ ثبت کنی و نشان دهی تعداد همه کتابها را چگونه به دست آوردی. |
| ۲۵ | خودارزیابی: تصویری از فعالیتهایی که انجام دادیم در یک کاربرگ میچسبانیم و از هر کس میخواهیم مشخص کند در کدام فعالیتها نیاز به کمک و تمرین بیشتر دارد. زمان: ۱۰ (E2) |
