در طراحی آموزشی معکوس، مانند یک طراح عمل میکنیم و قبل از این که فعالیتهای مربوط به یک سرفصل را طراحی کنیم، به این فکر میکنیم که از این طراحی چه انتظاری داریم؟ میخواهیم دانشآموزان چه چیزی را بفهمند؟ چگونه میتوانیم مطمئن شویم که فهم در ذهن آنها شکل گرفته است؟ بنابراین، اولین گام در طراحی آموزشی معکوس، فکر کردن به نتایج مطلوب است.
در رویکرد فهمیدن به واسطهٔ طراحی (UbD)، قرار است که مسیر یادگیری که طراحی میکنیم، دانشآموز را به فهم عمیق برساند. بنابراین وقتی به نتایج مطلوب یک طراحی آموزشی فکر میکنیم باید در اولین گام به این سوال پاسخ دهیم که یادگیرنده قرار است در پایان مسیر یادگیری، چه چیزی را بفهمد؟ مثلاً در آموزش سرفصل گرما در پایه هشتم، میخواهیم دانشآموزان بفهمند که گرما از راههای گوناگون منتقل میشود. یا مثلاً در تدریس آرایهٔ تشبیه میخواهیم دانشآموز بفهمد که با استفاده از شباهتهای دو چیز میتوانیم آنها را به هم مانند کنیم و به زیبایی متن خود بیافزاییم.
این فهم عمیق معمولاً به مسائل اساسی میپردازد که بشر در طول تاریخ کمکم با آنها مواجه شده و به پاسخهایی فراگیر و جهانشمول برای آنها رسیده است. این فهمها، چیزی هستند که بعد از گذشت سالیان در ذهن ما ماندگار شدهاند و میتوانیم در موقعیتهای جدید آنها را منتقل کنیم و به کار ببریم. در طراحی آموزشی معکوس، به این فهم عمیق، ایدهٔ کلیدی میگوییم.
در نتایج مطلوب باید چه چیزهایی را مشخص کنیم؟
جدول زیر، مربوط به گام اول یا همان نتایج مطلوب است که سعی میکنیم با ارائه چند مثال آنها را بهتر بفهمیم.
| گام ۱: نتایج مطلوب | |
| ایده کلیدی: دانشآموز قرار است چه چیزی را بفهمد؟ | |
| پرسش بنیادین: چه پرسشهای کلی و واگرایی بپرسیم که دانشآموز در کشف پاسخ آنها، ایدهٔ کلیدی را بفهمد؟ | |
| دانشآموز بداند که: | دانشآموز بتواند که: |
| دانشآموز چه دانشی قرار است به دست آورد؟ چه اطلاعاتی باید در اختیار دانشآموز قرار گیرد تا درک خود از ایدهٔ کلیدی را عمیقتر کند؟ | در صورتی که دانشآموز ایدهٔ کلیدی را بفهمد، فهم خود را چگونه برای ما نمایان میکند؟ دانشآموز در پایان این مسیر یادگیری چه توانمندیهایی به دست میآورد؟ |
مثالی در علوم: تغذیه و رژیم غذایی
برای مثال مبحث تغذیه و رژیم غذایی را در کتاب علوم در نظر بگیرید:
| گام ۱: نتایج مطلوب | |
| ایده کلیدی: یک رژیم غذایی متعادل به سلامت جسمانی و روانی ما کمک میکند. نیازهای غذایی افراد گوناگون با ویژگیهای جسمی، سنی، سطح فعالیت فیزیکی مختلف و … متفاوت است. | |
| پرسش بنیادین: چگونه رژیم غذایی که برای یک نفر مناسب است ممکن است برای دیگری ناسالم باشد؟ رژیمهای غذایی متعادل چه ویژگیهایی دارند؟ | |
| دانشآموز بداند که: | دانشآموز بتواند که: |
| – با انواع مواد غذایی از قبیل پروتئین، چربی، کربوهیدرات و … آشنا شود. – هرم غذایی و مثالهایی از بخشهای مختلف هرم را بشناسد. – با مشکلات جسمانی که در اثر کمبود هر دسته از مواد غذایی برای ما ایجاد میشود آشنا شود. | – اطلاعات برچسبهای مواد غذایی را بخواند و تفسیر کند. – رژیمهای غذایی را از نظر ارزش تغذیه تجزیه و تحلیل کند. – برای خود و دیگران رژیمهای غذایی متوازن برنامهریزی کند. |
مثالی در تاریخ: چگونه میتوان تاریخ را مطالعه کرد؟
در جدول زیر، گام اول را برای این سرفصل تاریخی بررسی میکنیم.
| گام ۱: نتایج مطلوب | |
| ایده کلیدی: معمولاً دیدگاههای مختلفی در مورد آن چه که در گذشته اتفاق افتاده است وجود دارد. عکسها، متون و … میتوانند اطلاعاتی از گذشته را برای ما آشکارسازی کنند، اما در عین حال میتوانند ما را به غلط بیاندازند. | |
| پرسش بنیادین: از کجا میفهمیم که در گذشته واقعاً چه اتفاقی افتاده است؟ چگونه باید یک منبع تاریخی را تفسیر کنیم؟ چگونه به آن اعتماد کنیم؟ | |
| دانشآموز بداند که: | دانشآموز بتواند که: |
| – آشنایی با تاریخ مشروطه – شخصیتهای تاثیرگذار در دوره مشروطه را بشناسد. | – توصیف و در توالی قرار دادن رخدادهای تاریخی – مقایسه منابع دست اول و دست دوم – بررسی انتقادی عکسهای تاریخی |
