در طراحی آموزشی معکوس، بعد از مشخص کردن نتایج مطلوب، به این فکر میکنیم که چه شواهدی در رفتار دانشآموزان نشاندهنده شکلگیری فهم در ذهن آنهاست و در چه موقعیتهایی میتوانیم این شواهد یادگیری را جمعآوری کنیم. معلم در رویکرد فهمیدن به واسطهٔ طراحی (UbD) مانند طراحی که نگاهی ارزیابانه به کار خود دارد نگاه میکند و پرسشهای زیر را از خودش میپرسد:
- چه شواهدی کافی است تا مسیر یادگیری دانشآموز برای من آشکار شود؟
- با ایجاد چه موقعیتهایی میتوانم مسیر یادگیری را متمرکز بر اهداف جلو ببرم؟
- چه شکلهای گوناگونی از شواهد یادگیری وجود دارد که میتواند تحقق اهداف آموزشی را به من نشان دهد؟
- شواهدی را که جمعآوری میکنم بر اساس چه معیارهایی تحلیل کنم؟
- آیا ارزشیابی من میتواند «کسانی که واقعاً یاد گرفتهاند» را از «کسانیکه به نظر میرسد یاد گرفتهاند» تفکیک کند؟
- آیا علت اصلی پشت اشتباهات دانشآموزان برای من مشخص است؟
معلم در این رویکرد، نگاهی لحظهای و پایانی به ارزشیابی ندارد و به طور مستمر و متنوع به موقعیتهایی فکر میکند که میتواند شواهدی از یادگیری دانشآموز در اختیار او قرار دهد.
چگونه موقعیتهای جمعآوری شواهد یادگیری را مشخص کنیم؟
برای طراحی موقعیتهای جمعآوری شواهد یادگیری ابتدا باید به این فکر کنیم که میخواهیم چه رفتاری از دانشآموز را مشاهده کنیم. به عبارت دیگر باید فکر کنیم که اگر فهم عمیق از ایدهٔ کلیدی در ذهن او شکل گرفته باشد، چه نمودی در رفتار او دارد. برای مشخص کردن این رفتارها، در رویکرد فهمیدن به واسطهٔ طراحی (UbD)، وجوهی برای فهمیدن معرفی میشود. در جدول زیر سعی میکنیم به طور مختصر این وجوه را معرفی کنیم.
| وجه | در این وجه از یادگیری، دانشآموز میتواند…. | فعلهای رفتاری |
| توضیح دادن | ایدۀ کلیدی را با زبان خود بگوید، بین مفاهیم درس ارتباط برقرار کند، منطق خود را توضیح دهد و از دل اطلاعات مختلف یک توضیح (تئوری) بیرون بکشد. | نشان دادن، توصیف کردن، بیان کردن، طراحی کردن، نمایش دادن، استنتاج کردن، توجیه کردن، مدل سازی کردن، ثابت کردن، آموزش دادن، ترکیب کردن، پیشبینی کردن، ثابت کردن و … |
| تفسیر کردن | روایتها، کارهای هنری، اطلاعات، موقعیتها و ادعاهای علمی را درک کرده و برای خود معنا کند. | تشبیه کردن، نقد کردن، مستند کردن، روایت کردن، ارزیابی کردن، روشن کردن، قضاوت کردن، معناسازی کردن، استعاره ساختن از، معنای پنهان را دریافتن، داستان گفتن، ترجمه کردن، نمایاندن و … |
| به کار بردن | از دانش و مهارتی که آموخته، در موقعیتی جدید استفاده کند. | سازگار کردن، ساختن، ایجاد کردن، تعمیر کردن (رفع کردن اشکال)، تصمیم گرفتن، طراحی کردن، اختراع کردن، انجام دادن، تولید کردن، پیشنهاد دادن، حل کردن، خلق کردن، بررسی کردن (عملی)، استفاده کردن و … |
| تغییر زاویۀ دید | مسائل را از منظری دیگر ببیند، ابعاد دیگر یک مسأله را توضیح دهد، تصویر بزرگتر را ببیند، مفروضات مسأله را تشخیص دهد و رویکردی انتقادی به مسائل داشته باشد. | تجزیه و تحلیل کردن، استدلال کردن، مقایسه کردن، مقابله کردن، نقد کردن، استنباط کردن و … |
| همدلی کردن | خودش را به جای دیگری تصور کرده و مسیر فکری، احساسات و افکار آنها را درک کند. هدف از همدلی تایید دیگران نیست، بلکه کمک به فهم بهتر تنوع در عقاید و احساسات دیگران است. | خود را جای دیگری گذاشتن، شبیه کسی بودن، پذیرا بودن، باور داشتن (باور ساختن)، بررسی کردن، ملاحظه کردن، تخیل کردن، نقشآفرینی کردن (نمایش)، درک کردن و … |
| شناخت از خود | با آگاهی از افکار، اعتقادات و احساسات خود، ارزیابی درستی از درک خود نسبت به مسائل گوناگون در موقعیتهای مختلف داشته باشد. | آگاه بودن، پی بردن، تشخیص دادن، بازاندیشی کردن، خودارزیابی کردن و … |
بنابراین در گام دوم میتوانیم با استفاده از افعالی که در جدول بالا معرفی شده، به این فکر کنیم که شواهد یادگیری دانشآموز در قالب چه رفتارهایی ممکن است نمایان شود و بعد با توجه به آن موقعیتی طراحی کنیم که بتوانیم شواهد مورد نظر را در آن جمعآوری کنیم. مثال زیر را با هم ببینیم:
| اگر نتایج مطلوب این است که… | آنگاه باید شواهدی داشته باشیم که نشان دهد دانشآموز میتواند… | بنابراین باید موقعیتهای جمعآوری شواهدی مانند …. داشته باشیم. |
|---|---|---|
| دانشآموز بفهمد که – یک رژیم غذایی متعادل به سلامت جسمانی و روانی ما کمک میکند. نیازهای غذایی افراد گوناگون با ویژگیهای جسمی، سنی، سطح فعالیت فیزیکی مختلف و … متفاوت است. | – ارتباط بین یک رژیم غذایی متعادل و سلامت جسمی و ذهنی را توضیح دهد. – اهمیت هر طبقه از هرم مواد غذایی برای سلامت جسمی تفسیر کند. – رژیمهای غذایی مختلف را تجزیه و تحلیل کند و ارزشهای غذایی آنها را تعیین کند. – الگوهای خوردن خود را ارزشیابی کند و برنامهای برای سالمتر خوردن تهیه کند. | – تهیه بروشوری برای معرفی رژیم غذایی متعادل و مشکلات سلامتی ناشی از تغذیه نامناسب – بحث و گفتوگو درباره این که محبوبیت غذاهای فوری در زندگی مدرن چه اثراتی دارد – تهیه منوی غذایی برای مهمانی کلاس شامل میانوعدههای سالم اما خوشمزه – کاربرگ بازاندیشی: شما تا چه حد یک فرد سالمخور هستید؟ |
