در خردادماه سال ۱۴۰۳ در مدرسه رهیار کارگاهی با عنوان «شواهد یادگیری و سناریوی آموزشی» برگزار کردیم. در روز دوم و سوم این کارگاه معلمهایی که در کنار ما بودند برای یک سرفصل آموزشی، طرح درسی بر مبنای رویکرد فهمیدن به واسطهٔ طراحی (UbD) طراحی کردند. طرح یادگیری که در ادامه میخوانیم برای درس مطالعات اجتماعی پایه هفتم با موضوع سکونتگاههای باستانی ایران طراحی شده است.
| شناسنامۀ طرح یادگیری | |
| پایه تحصیلی | هفتم |
| درس | مطالعات اجتماعی |
| سرفصل | سکونتگاههای باستانی ایران |
| صفحات مرتبط در کتاب | ۱۰۹ تا ۱۱۶ |
| تاریخ تدوین | ۱۴۰۳/۰۳/۲۳ |
| طراح یا طراحان | حامد عربزاده |
گام ۱: نتایج مطلوب
در طراحی آموزشی معکوس، در گام اول به این فکر میکنیم که میخواهیم در پایان مسیر یادگیری، دانشآموز چه چیزی را بفهمد و چگونه این فهم در رفتار او نمایان میشود. همچنین پرسشهای بنیادینی را طراحی میکنیم که دانشآموز با فکر کردن به آنها، در مسیر فهم حرکت کند.
| ایدهٔ کلیدی: |
| تشکیل هستههای اولیهٔ تمدنی، بر اساس ویژگیهای جغرافیایی (آب، خاک، هوا) شکل گرفته است. تجارت، یکی از عوامل اصلی ماندگاری و رشد سکونتگاههای انسانی بوده است. |
| اهداف آموزشی: |
| ۱. بتواند مصداقهایی از تمدنهای متأثر از جغرافیا در منطقه فلات ایران بیابد. ۲. بتواند عوامل جغرافیایی مؤثر در تشکیل سکونتگاههای اولیه را تشخیص دهد. ۳. بتواند برای چند نمونه از شهرهای قدیم ایران، عوامل جغرافیایی مؤثر را تشخیص دهد. ۴. بتواند ارتباط بین راههای تجاری و رشد و ادامهٔ حیات تمدنها را توضیح دهد. ۵. بتواند نقش جغرافیا و انسان را در تشکیل راههای تجاری تشخیص دهد. |
| پرسشهای بنیادین: |
| ۱. سکونتگاههای انسانی در کدام منطقه و چگونه ایجاد شدهاند؟ ۲. آیا همه سکونتگاههای انسانی، سرنوشت یکسانی داشتهاند؟ ۳. چه عواملی بر ماندگاری سکونتگاههای انسانی نقش داشتهاند؟ |
گام ۲: جمعآوری شواهد یادگیری
بعد از مشخص شدن نتایج مطلوب، در طراحی آموزشی معکوس به این فکر میکنیم که چه موقعیتهایی میتوانند امکان جمعآوری شواهدی را که از یادگیری دانشآموز نیاز داریم در اختیار ما قرار دهند و آنها را در طرح یادگیری لحاظ میکنیم.
| کد موقعیت | موقعیت جمعآوری شواهد یادگیری | هدف مربوطه | استراتژی جمعآوری شواهد |
| E2/1 | از بین موقعیتهای مختلف جغرافیایی، بتواند یک یا چند محل را برای سکونت خود برگزیند. | ۲ | پرسش برانگیزاننده |
| E2/2 | سه شهر از قدیمترین شهرهای ایران را نام ببرد. | ۱ و ۳ | پرسش همگرا |
| E2/3 | برای هر یک از این شهرهای قدیمی توضیح دهد که کدام یک از ویژگیهای سکونتگاههای اولیه را داشته است. | ۱ و ۳ | پرسش همگرا |
| E2/4 | سه نقطه در چین، هند و اروپا روی نقشه جهان مشخص شده است. تاجری در هند و تاجری در چین میخواهند محصولات خود را به تاجری در اروپا بفروشند. از بچهها میخواهیم که مسیر تجارت آنها را روی نقشه پیشبینی کنند. سپس این مسیر را روی نقشه کنونی جهان بررسی کنند و ببینند کدام یک از شهرهای بزرگ قدیم در این مسیر قرار دارند. | ۵ و ۴ | تکلیف عملکردی |
| E2/۵ | شما ساکن روستای قاسمآباد بودید. هفتهٔ گذشته، روستای شما به دلیل سیل و رانش زمین از بین رفته است. اکنون اهالی روستا میخواهند مکان جدیدی را برای روستای خود انتخاب کنند. شما به عنوان رییس شورای روستا، میخواهید مکان پیشنهادی خود را در جمع بزرگان ده، ارائه دهید. از بین ۵ نقطهای که در نقشه نشان داده شده است، یکی را به عنوان مکان جدید انتخاب کنید و سعی کنید بزرگان ده را متقاعد کنید که این گزینه بهترین انتخاب است. در ارائه خود توضیح دهید که: – برای انتخاب چه معیارهایی دارید؟ – چه اهدافی را در ذهن میپرورانید؟ – ۵ دلیل برای انتخاب خود؟ – ۳ دلیل برای رد هر یک از دیگر گزینهها | ایده کلیدی | تکلیف عملکردی |
| کد موقعیت | موقعیت جمعآوری شواهد یادگیری |
| E2/1 | از بین موقعیتهای مختلف جغرافیایی، بتواند یک یا چند محل را برای سکونت خود برگزیند. |
| E2/2 | سه شهر از قدیمترین شهرهای ایران را نام ببرد. |
| E2/3 | برای هر یک از این شهرهای قدیمی توضیح دهد که کدام یک از ویژگیهای سکونتگاههای اولیه را داشته است. |
| E2/4 | سه نقطه در چین، هند و اروپا روی نقشه جهان مشخص شده است. تاجری در هند و تاجری در چین میخواهند محصولات خود را به تاجری در اروپا بفروشند. از بچهها میخواهیم که مسیر تجارت آنها را روی نقشه پیشبینی کنند. سپس این مسیر را روی نقشه کنونی جهان بررسی کنند و ببینند کدام یک از شهرهای بزرگ قدیم در این مسیر قرار دارند. |
| E2/۵ | شما ساکن روستای قاسمآباد بودید. هفتهٔ گذشته، روستای شما به دلیل سیل و رانش زمین از بین رفته است. اکنون اهالی روستا میخواهند مکان جدیدی را برای روستای خود انتخاب کنند. شما به عنوان رییس شورای روستا، میخواهید مکان پیشنهادی خود را در جمع بزرگان ده، ارائه دهید. از بین ۵ نقطهای که در نقشه نشان داده شده است، یکی را به عنوان مکان جدید انتخاب کنید و سعی کنید بزرگان ده را متقاعد کنید که این گزینه بهترین انتخاب است. در ارائه خود توضیح دهید که: – برای انتخاب چه معیارهایی دارید؟ – چه اهدافی را در ذهن میپرورانید؟ – ۵ دلیل برای انتخاب خود؟ – ۳ دلیل برای رد هر یک از دیگر گزینهها |
گام ۳: سناریوی آموزشی
نتایج مطلوب و موقعیتهای جمعآوری شواهد، ورودی گام سوم یعنی طراحی سناریوی آموزشی هستند. سعی میکنیم که سناریوی ما همه ویژگیهای WHERETO که برای یک سناریوی کارآمد معرفی شده است را داشته باشد.
| شماره | فعالیت | زمان(دقیقه) | WHERETO |
| جلسه اول | |||
| ۱ | کاربرگ ۱: ۸ عکس در کلاس نمایش داده میشود که هر کدام نمایندهٔ یک اقلیم است (ساحل، دشت سبز، کوهپایه، کویر، جنگل انبوه حارهای و …). بچهها در کاربرگ باید ۳ مکان را برای سکونت انتخاب کنند و دلایل خود را بنویسند. | ۱۰ | H, T |
| ۲ | معطوف به پرسش بنیادین، این سؤال را طرح میکنیم که چه عواملی در انتخاب سکونتگاه دخیل هستند؟ بحث و گفتوگو در کلاس | ۵ | E, W |
| ۳ | بچهها در گروههای ۴ یا ۵ نفره، کاربرگ ۱ را با هم بررسی میکنند و سعی میکنند که همهٔ گروه ۱ مکان را از بین تصاویر انتخاب کنند و دلایل خود را بنویسند و در کلاس ارائه دهند. | ۲۵ | R, E |
| ۴ | نقشه صفحه ۱۱۲ کتاب، نقشه دریاهای باستانی ایران و همراه آن، نقشه ناهمواریهای ایران کنونی نمایش داده میشود. از بچهها میخواهیم که نقاط تمدنهای قدیم را بر نقشه جدید تطبیق دهند و به این پرسش پاسخ دهند که آیا این نقطهها اکنون هم عوامل جغرافیایی مؤثر را دارند؟ | ۱۵ | H, E |
| ۵ | کاربرگ ۲ (تکلیف): عکسهایی از تخت جمشید، ارگ بم، چغازنبیل و اهرام مصر را نمایش میدهیم تا بچهها متوجه تغییر اقلیم و اثر آن بر از بین رفتن سکونتگاهها بشوند. این سؤال را میپرسیم که چه عواملی میتواند سبب تخریب سکونتگاهها شود. | H, E | |
| جلسه دوم | |||
| ۶ | در مورد کاربرگ ۲ گفت و گو میکنیم، مستند شهر «پمپئی» را در کلاس با هم میبینیم. سپس پرسش بنیادین ۲ را مطرح میکنیم. | ۱۵ | H, R |
| ۷ | کاربرگ ۳: کاربرگی به دانشآموزان داده میشود که در آن سه شهر از شهرهای قدیمی ایران را انتخاب کنند و بنویسند که کدام عوامل جغرافیایی برای شکلگیری این تمدنها مناسب بوده است. | ۱۰ | E2/2, E2/3 , T |
| ۸ | بر روی گوگل ارث، تصاویر سه شهر اصفهان، همدان و شوشتر را نمایش میدهیم تا عامل آب کافی، خاک حاصلخیز و هوای مناسب را برای ایجاد این شهرها تشریح کنیم. | ۵ | E |
| ۹ | کاربرگ ۴: کاربرگی با پرسش بنیادین ۱ به بچهها داده میشود تا پاسخ آنها بعد از مسیر آموزشی دیده شود. از آنها میخواهیم که پاسخهای اولیه خود را با آنچه در این کاربرگ نوشتهاند مقایسه کنند. | ۱۵ | R |
| ۱۰ | کاربرگ ۵ (تکلیف): سه نقطه در چین، هند و اروپا روی نقشه جهان مشخص شده است. تاجری در هند و تاجری در چین میخواهند محصولات خود را به تاجری در اروپا بفروشند. از بچهها میخواهیم که مسیر تجارت آنها را روی نقشه پیشبینی کنند. سپس این مسیر را روی نقشه کنونی جهان بررسی کنند و ببینند کدام یک از شهرهای بزرگ قدیم در این مسیر قرار دارند. | H, W, E2/4 | |
| جلسه سوم | |||
| ۱۱ | از بچهها میخواهیم با توجه به پاسخی که به کاربرگ ۵ دادهاند، در مورد این گفتوگو کنند که چطور راههای تجاری به جغرافیای طبیعی وابستهاند؟ چرا شهرها بر سر این مسیرها شکل میگیرند؟ | ۱۰ | R |
| ۱۲ | بر روی Google map نقشه جاده قدیم و اتوبان جدید قزوین-رشت نمایش داده میشود و داستان مقاومت مردم منجیل و رودبار در راهاندازی اتوبان جدید، تعریف میشود. از بچهها میپرسیم که چه دلیلی برای این اتفاق به ذهن آنها میرسد و قضیه را چه طور تحلیل میکنند. | ۱۵ | E, H |
| ۱۳ | مستند شهر دبی را نمایش میدهیم و در بحث و گفتوگو به این موضوع میپردازیم که تجارت چه نقشی در رونق و ماندگاری زیستگاهها دارند؟ | ۱۵ | E, H, W |
| ۱۴ | کاربرگ ۶: شما ساکن روستای قاسمآباد بودید. هفتهٔ گذشته، روستای شما به دلیل سیل و رانش زمین از بین رفته است. اکنون اهالی روستا میخواهند مکان جدیدی را برای روستای خود انتخاب کنند. شما به عنوان رییس شورای روستا، میخواهید مکان پیشنهادی خود را در جمع بزرگان ده، ارائه دهید. از بین ۵ نقطهای که در نقشه نشان داده شده است، یکی را به عنوان مکان جدید انتخاب کنید و سعی کنید بزرگان ده را متقاعد کنید که این گزینه بهترین انتخاب است. در ارائه خود توضیح دهید که: – برای انتخاب چه معیارهایی دارید؟ – چه اهدافی را در ذهن میپرورانید؟ – ۵ دلیل برای انتخاب خود؟ – ۳ دلیل برای رد هر یک از دیگر گزینهها | ۴۰ | E2/5, T |
| شماره | فعالیت |
| جلسه اول | |
| ۱ | کاربرگ ۱: ۸ عکس در کلاس نمایش داده میشود که هر کدام نمایندهٔ یک اقلیم است (ساحل، دشت سبز، کوهپایه، کویر، جنگل انبوه حارهای و …). بچهها در کاربرگ باید ۳ مکان را برای سکونت انتخاب کنند و دلایل خود را بنویسند. زمان: ۱۰ (H) |
| ۲ | معطوف به پرسش بنیادین، این سؤال را طرح میکنیم که چه عواملی در انتخاب سکونتگاه دخیل هستند؟ بحث و گفتوگو در کلاس زمان: ۵ (E, W) |
| ۳ | بچهها در گروههای ۴ یا ۵ نفره، کاربرگ ۱ را با هم بررسی میکنند و سعی میکنند که همهٔ گروه ۱ مکان را از بین تصاویر انتخاب کنند و دلایل خود را بنویسند و در کلاس ارائه دهند. زمان: ۲۵ (R, E) |
| ۴ | نقشه صفحه ۱۱۲ کتاب، نقشه دریاهای باستانی ایران و همراه آن، نقشه ناهمواریهای ایران کنونی نمایش داده میشود. از بچهها میخواهیم که نقاط تمدنهای قدیم را بر نقشه جدید تطبیق دهند و به این پرسش پاسخ دهند که آیا این نقطهها اکنون هم عوامل جغرافیایی مؤثر را دارند؟ زمان: ۱۵ (H, E) |
| ۵ | کاربرگ ۲ (تکلیف): عکسهایی از تخت جمشید، ارگ بم، چغازنبیل و اهرام مصر را نمایش میدهیم تا بچهها متوجه تغییر اقلیم و اثر آن بر از بین رفتن سکونتگاهها بشوند. این سؤال را میپرسیم که چه عواملی میتواند سبب تخریب سکونتگاهها شود. (H, E) |
| جلسه دوم | |
| ۶ | در مورد کاربرگ ۲ گفت و گو میکنیم، مستند شهر «پمپئی» را در کلاس با هم میبینیم. سپس پرسش بنیادین ۲ را مطرح میکنیم. زمان: ۱۵ (H, R) |
| ۷ | کاربرگ ۳: کاربرگی به دانشآموزان داده میشود که در آن سه شهر از شهرهای قدیمی ایران را انتخاب کنند و بنویسند که کدام عوامل جغرافیایی برای شکلگیری این تمدنها مناسب بوده است. زمان: ۱۰ (E2/2, E2/3) |
| ۸ | بر روی گوگل ارث، تصاویر سه شهر اصفهان، همدان و شوشتر را نمایش میدهیم تا عامل آب کافی، خاک حاصلخیز و هوای مناسب را برای ایجاد این شهرها تشریح کنیم. زمان: ۵ (E) |
| ۹ | کاربرگ ۴: کاربرگی با پرسش بنیادین ۱ به بچهها داده میشود تا پاسخ آنها بعد از مسیر آموزشی دیده شود. از آنها میخواهیم که پاسخهای اولیه خود را با آنچه در این کاربرگ نوشتهاند مقایسه کنند. زمان: ۱۵ (R) |
| ۱۰ | کاربرگ ۵ (تکلیف): سه نقطه در چین، هند و اروپا روی نقشه جهان مشخص شده است. تاجری در هند و تاجری در چین میخواهند محصولات خود را به تاجری در اروپا بفروشند. از بچهها میخواهیم که مسیر تجارت آنها را روی نقشه پیشبینی کنند. سپس این مسیر را روی نقشه کنونی جهان بررسی کنند و ببینند کدام یک از شهرهای بزرگ قدیم در این مسیر قرار دارند. (H, W, E2/4) |
| جلسه سوم | |
| ۱۱ | از بچهها میخواهیم با توجه به پاسخی که به کاربرگ ۵ دادهاند، در مورد این گفتوگو کنند که چطور راههای تجاری به جغرافیای طبیعی وابستهاند؟ چرا شهرها بر سر این مسیرها شکل میگیرند؟ زمان: ۱۰ (R) |
| ۱۲ | بر روی Google map نقشه جاده قدیم و اتوبان جدید قزوین-رشت نمایش داده میشود و داستان مقاومت مردم منجیل و رودبار در راهاندازی اتوبان جدید، تعریف میشود. از بچهها میپرسیم که چه دلیلی برای این اتفاق به ذهن آنها میرسد و قضیه را چه طور تحلیل میکنند. زمان: ۱۵ (E, H) |
| ۱۳ | مستند شهر دبی را نمایش میدهیم و در بحث و گفتوگو به این موضوع میپردازیم که تجارت چه نقشی در رونق و ماندگاری زیستگاهها دارند؟ زمان: ۱۵ (E, H, W) |
| ۱۴ | کاربرگ ۶: شما ساکن روستای قاسمآباد بودید. هفتهٔ گذشته، روستای شما به دلیل سیل و رانش زمین از بین رفته است. اکنون اهالی روستا میخواهند مکان جدیدی را برای روستای خود انتخاب کنند. شما به عنوان رییس شورای روستا، میخواهید مکان پیشنهادی خود را در جمع بزرگان ده، ارائه دهید. از بین ۵ نقطهای که در نقشه نشان داده شده است، یکی را به عنوان مکان جدید انتخاب کنید و سعی کنید بزرگان ده را متقاعد کنید که این گزینه بهترین انتخاب است. در ارائه خود توضیح دهید که: – برای انتخاب چه معیارهایی دارید؟ – چه اهدافی را در ذهن میپرورانید؟ – ۵ دلیل برای انتخاب خود؟ – ۳ دلیل برای رد هر یک از دیگر گزینهها زمان: ۴۰ (E2/5) |
