معمولا در فعالیتهایی که برای یادگیری دانشآموزان طراحی میکنیم، آنها را با چالشهای۱ مختلف روبهرو میکنیم. یادگیرنده در این چالشها با یک مسأله مواجه میشود و سعی میکند دانش خود را برای حل آن به کار گیرد. چالش میتواند یک سوال، تکلیف، پروژه یا … باشد. هر چالش، چه ساده و چه پیچیده، دانشآموز را دعوت به فکر کردن، پیشنهاد دادن راهحلهای گوناگون، انتخاب بین راهحلها و در نهایت رسیدن به پاسخ میکند. بنابراین چالشها میتوانند تمرینی برای تفکر حل مسأله در کلاس درس یا خارج از کلاس درس باشند.
چالشها از ساختار مشترکی پیروی میکنند.
همه چالشها، چه ساده و چه پیچیده، از یک ساختار چهارقسمتی ساخته شدهاند.
۱) مسأله: سوال، فعالیت یا موضوعی است که یادگیرنده باید برای آن به دنبال پاسخ بگردد.
۲) فرآیند: رویکرد، روش یا مسیری است که یادگیرنده برای حل مسأله و کامل کردن یک فعالیت انتخاب کرده و طی میکند.
۳) پاسخ: راه حل، نتیجه یا محصول نهایی است که نشاندهنده حل شدن مسأله است.
۴) ملاک: راهنماها، قوانین یا استانداردهایی هستند که نشاندهنده میزان موفقیت یادگیرنده در یافتن پاسخ است.
مثالی در درس فارسی
به عنوان مثال به چالش زیر که در درس فارسی برای دانشآموزان پایه هشتم مطرح شده است نگاه کنید.
متن درس «آنسوی پنجره» را با دقت بخوانید. با توجه به آنچه درک میکنید، ایده اصلی را که نویسنده میخواهد به خواننده منتقل کند پیدا کنید. برای این کار از راهکارهایی که برای پیدا کردن ایده اصلی در کلاس درس یاد گرفتیم استفاده کنید. ایده اصلی را در یک پاراگراف توصیف کنید. برای این کار از بریدههایی از متن که پاسخ شما را تایید میکند استفاده کنید.
در این چالش، ساختار چهارقسمتی به خوبی رعایت شده است.
۱) مسأله: متن درس «آنسوی پنجره» را با دقت بخوانید. با توجه به آنچه درک میکنید، ایده اصلی را که نویسنده میخواهد به خواننده منتقل کند پیدا کنید.
۲) فرآیند: برای این کار از راهکارهایی که برای پیدا کردن ایده اصلی در کلاس درس یاد گرفتیم استفاده کنید.
۳) پاسخ: ایده اصلی را در یک پاراگراف توصیف کنید.
۴) ملاک: برای این کار از بریدههایی از متن که پاسخ شما را تایید میکند استفاده کنید.
مثالی در درس علوم
مثال بعدی هم چالشی است که در درس علوم برای دانشآموزان مطرح شده است.
میدانید که وقتی چند جسم را از یک بلندی رها میکنیم، پس از مدتی به زمین میرسند. اما برخی زودتر و برخی دیرتر به زمین میرسند. به نظر برخی دانشآموزان هر چه سطح جسم بیشتر باشد، دیرتر به زمین میرسد. آزمایشی طراحی و اجرا کنید که درستی این فرضیه را بررسی کند. برای طراحی آزمایش تصمیم بگیرید که چه چیزهایی را ثابت نگه میدارید و چه چیز را تغییر میدهید. گزارشی از روش و نتیجه آزمایش خود ارائه دهید. برای این کار وسایل استفاده شده در آزمایش، مراحل انجام کار، دادههای به دست آمده را ثبت کنید و نتیجهگیری خود را با ذکر دلیل بنویسید.
در این چالش هم، ساختار چهارقسمتی رعایت شده است.
۱) مسأله: میدانید که وقتی چند جسم را از یک بلندی رها میکنیم، پس از مدتی به زمین میرسند. اما برخی زودتر و برخی دیرتر به زمین میرسند. به نظر برخی دانشآموزان هر چه سطح جسم بیشتر باشد، دیرتر به زمین میرسد. آزمایشی طراحی و اجرا کنید که درستی این فرضیه را بررسی کند.
۲) فرآیند: برای طراحی آزمایش تصمیم بگیرید که چه چیزهایی را ثابت نگه میدارید و چه چیز را تغییر میدهید.
۳) پاسخ: گزارشی از روش و نتیجه آزمایش خود ارائه دهید.
۴) ملاک: برای این کار وسایل استفاده شده در آزمایش، مراحل انجام کار، دادههای به دست آمده را ثبت کنید و نتیجهگیری خود را با ذکر دلیل بنویسید.
- Challenge
- Problem
- Process
- Product
- Criteria
منابع
Beghetto, R.A. 2018, What if?: building students’ problem-solving skills through complex challenges, ASCD, Alexandria, Virginia.
